ሸገርን በጨረፍታ፤ ተወልጄ ያደኩባት ከተማስ የማን ነች? (ያሬድ ኃይለማሪያም)

ተወልጄ ያደኩባትን ከተማ – ሸገርን ከ13 ዓመት ተኩል በኋላ ዳግም ለማየት እድሉ ገጠመኝ። ይሁንና የነበረኝ ቆይታ ከሁለት ሳምንት ያልዘለለና እሱም በሥራ እና በተለያዩ ስብሰባዎች የተሞላ ስለነበር የከተማዋን ሙሉ ገጽታ ለመቃኘት እድል፣ የቆዩ ወዳጆቼን ለማግኘትና የሆድ የሆዳችንን ለመጨዋወት፣ ከዘመድ አዝማድ ጋር ናፍቆቴን ለመወጣት እድል አላገኘሁም። በቆየሁባቸው ጥቂት ቀናት ግን ብዙ ነገሮችን ከላይ ከላዩ ለመታዘብ ችያለሁ። ያገኘሁት ሰው ሁሉ ‘አዲስ አበባን እንዴት አገኘሃት?’ የሚል ጥያቄ ያቀርብልኝ ስለነበር እንዴት እንዳገኘኋት ባጭሩ ላካፍላችሁ።

ከተማዋ የማን ነች?

አዲስ አበባ የሁላችንም ነች። አዲስ አበባ የኢትዮጵያዊያን ነች። አዲስ አበባ እኔ ተወልጄ እንብርቴ የተቀበረባትም ሆንኩ ከየትኛውም የአገሪቱ ጥግ የሚመጣ ኢትዮጵያዊ ሁሉ ገበና ሸፋኝ፤ እናት ከተማ ነች። ማንም በአዲስ አበባ ላይ ያነሰ ወይም ከፍ ያለ መብት እና ጥቅም የለውም፤ ሊኖረውም አይገባም። ከሁሉም የኢትዮጵያ ግዛት የተመመ ኢትዮጵያዊ ሁሉ የኑሮ ምህለቁን የሚጥለው ሸገር ላይ ነው። ያ ደግሞ አዲስ አበባን ልዩ ከተማ አድርጓታል። አዲስ አበባ ለሌሎች ከተሞች መቆርቆዝ እና አገሪቱ አማራጭ የሆኑ እና በእድገታቸው ተቀራራቢ የሆኑ ሌሎች ከተሞች እንዳይኖሩ አድርጋለች። በዚህም የተነሳ ከአራቱም አቅጣጫ ዜጎች ህልማቸውን እውን ሊያደርጉ የሚተሙት እና የሚከትሙት አዲስ አበባ ላይ እንዲሆን አድርጓል።

ብዙዎች የተወለዱበትን ሥፍራ እና አካባቢ እያቆረቆዙ ያፈሩትን ሃብት ሁሉ የሚያከማቹት በዚችው መዲና ነው። አዲስ አበባ የቀሩት የአገሪት ከተሞች ሁሉ እዳ አለባት። አዲስ አበባ ዛሬ ያለችበት ደረጃ ላይ የደረሰችው እና የአገሪቱ የሃብት ክምችት የተቆለለባት በሌሎቹ የአገሪቱ ክፍሎች ኪሳራ ነው። ኢትዮጵያ ሌሎች ሰፋፊ እና አዲስ አበባን ሊገዳደሩ የሚችሉ ከተሞች የሏትም። አንዳንድ እንደ ባህርዳር፣ መቀሌ አና አዋሳን የመሳሰሉ ከተሞች አንገታቸውን ቀና ማድረግ ቢጀምሩም ከሸገር ተርታ ለመቆም ብዙ አመታት መጓዝ ይኖርባቸዋል።

አዲስ አበባ የአገሪቱ የኢኮኖሚ እንብርት፣ የፖለቲካ መዘወሪያ ከመሆኗም አልፎ የበርካታ አለም አቀፍ ተቋማት መዲና መሆኗ ደግሞ አቅሟን እጅግ አጎልብቶታል። እነዚህን እድሎች ለመጠቀም እና ሃብት ለማፍራት ዜጎች ከሁሉም የአገሪቱ ክፍሎች ተመው ጎጇቸውን ከሸገር ቀልሰዋል። አዲስ አበባንም አዲስ አበባ ያሰኟት እነዚህ ያለ ምንም ስስት ጉልበታቸውን፣ ገንዘባቸውን፣ እውቀታቸውን፣ ሃብታቸውን እና ጊዜያቸውን የለገሷት ኢትዮጵያዊያን ናቸው። እያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ ለተወለደበት ሥፍራ ይህን ያህል ቢደክም ኖሮ ብዙ አዲስ አበቦች ይኖሩን ነበር። ለትውልድ ቅዮው ንፉግ የሆነ ሁሉ ጀርባውን ለተወለደበት ሥፍራ እየሰጠና ዳግም አይመልሰኝ እያለ በሸገር ፍቅር ተለክፎኗ በንዋይዋም ተማሎ የልጅ ልጅ እያፈራ የከተመባት ጉደኛ ከተማ ነች።

ዛሬ አዲስ አበባን ማንም የራሱ ሊያደርጋት አይችልም። አዲስ አበባን የጸብ አውድማ ለማድረግ የሚደረገው ፉከራም ሆነ የፖለቲካ ግብግብ ለማንም አይበጅም። ማንም በዚህ አትራፊ ሊሆን አይችልም። አዲስ አበባ የኢትዮጵያዊነት ቋጠሮ እንዳይበተን ሆኖ የተገመደባት ሚስጥር የሆንቸ ከተማ ነች። የከተማዋን ምድራዊ አቀማመጥ ብቻ ሳይሆን ከሚገመተው በላይ የተሰናሰነውን የሕዝቧን ባህል፣ ባህሪይ እና ስነ ልቦና ያልተረዳ ሰው ብቻ ነው አዲስ አበባን የእኔ ብቻ ወይም የዚህ ዘር ብቻ ወይም የዚህ ክልል ብቻ ወይም የአዲስ አበቤዎች ብቻ ነች የሚለው። አዲስ አበባ ስትነካ ንዝረቱ ከሸገር ጋምቤላ፣ ኦጋዴን፣ ሃረር፣ ድሬዳዋ፣ አርባ ምንጭ፣ አገረ ማርያም፣ ባሌ፣ መተማ፣ ጎንደር፣ መቀሌ፣ አክሱም፣ መተከል ሁሉም ጋር ይደርሳል።

ስለዚህ አዲስ አበባን የማን ናት ብሎ መጠየቅም ሆነ ሙግት መግጠም ቂልነት ይመስለኛል። አዲስ አበባ የማንም የግል ሃብት አደለችም። የአዲስ አበቤዎችም አይደለችም። የሁሉም ኢትዮጵያዊ ነች። አዲስ አበባን ለኢትዮጵያ እንተዋት።

ሸገር ምን መስላለች?

እኔ ከአስራ ሦስት አመት በፊት የማቃት አዲስ በብዙ መልኩ ተቀያይራለች። ወደጎን ተለጥጣ ከአንድ ጫፍ ሌላ ጫፍ ለመድረስ ወሎ ገብ ጉዞ ነው። እርቀቱ ብቻ ሳይሆን መንገዱን የሚያረዝመው ውጥንቅጣቸው የወጣው የከተማዋ መንገዶች፣ የተሽከርካሪው ብዛት፣ የእግረኛው እና መኪናዎች አብረው በአንድ መንገደ እኩል እየተጋፉ መትመም፣ እና ሌሎች በርካታ መንገድ አሰናካይ ነገሮች ተደማምረው በከተማዋ ውስጥ ከአንድ ሥርፍራ ወደ ሌላ ለመንቀሳቀስ የሚደረገውን ጉዞ የእንፉቅቅ አድርጎታል። በከተማዋ ቀላል ባቡር የመሳፈር እድል ስላልገጠመኝ ጉዞውን በማቅለል እረገድ ያላትን ሚና ለማየት አልቻልኩም።

አዲስ በሁሉም አቅጣጫ ተለጥጣለች። አዳዲስና ሰፋፊ የመኖሪያ መንደሮች ተመስርተዋል። የብዙዎቹን መኖሪያ መንደሮች ስም ደጋግሜ የሰማዋቸው ቢሆኑም ከአንድ ከሁለቱ በስተቀር ብዙዎችን ለማስታወስ እቸገራለሁ። መግሥት ባለፉት አሥርት አመታት ከሰራቸው መልካም ነገሮች አንዱ የመኖሪያ ቤቶችን ለማስፋፋት እና በወዳደቁ የአፈር እና የቆርቆሮ ቤቶች ውስጥ ይኖሩ የነበሩ የሸገር ነዋሪዎችን ወደ ኮንዶሚኒየም ቤቶች እንዲገቡ ማድረጉ ነው። እነዚህ የኮንደሚኒየም ቤቶች ከጥራት አንስቶ ብዙ ጥያቄዎች ሊነሳባቸው ቢችልም ከእነዛ ዘመናት ካስቆጠሩ እና በመፍረስ ላይ ከነበሩ የአፈር እና የቆርቆሮ ቤቶች በብዙ እጥፍ የተሻሉ እና የነዋሪውንም የኑሮ ዘይቤ የቀየሩ በመሆናቸው እሰየው የሚያስብል ነው።

በተቃራኒው የከተማዋን መስፋት እና የነዋሪዎቿን የተሻለ የመኖሪያ ቤት ማግኘት በጎ ነገር ቢሆንም በሌሎች ዜጎች ኪሳራና ጉዳት ላይ የተንሰራፋች ከተማ መሆኗ ደግሞ እጅግ ያሳዝናል፤ ያማልም። ዛሬ በመሃል የከተማዋ ግዛትም ሆን በአዳዲስ የተመሰረቱ መንደሮች ለዘመናት ይኖሩ የነበሩ ደሃ የህብረተሰቡ ክፍሎች የት እንደደረሱ ማየት ተገቢ ነው። ብዙዎች የከተማዋ ሕንጻዎች የተሰሩባቸው ስፍራዎች ላይ ይኖሩ የነበሩ በብዙ ሺዎች የሚቆየሩ ድሃዎች ተገቢው የኑሮ ዋስትና ተሰቷቸዋል ወይ የሚለው ጉዳይ እጅግ አሳሳቢ ነው። ለአንድ ባለሃብት ንብረት ለሚሆን ህንጻ በሺዎች ዜጎችን ያፈናቅል የነበረው አይን ያወጣ የመሬት ንጥቂያ ፖሊሲ ብዙዎችን ለጎዳና ላይ ህይወት ዳርጓል።

በአዲስ አበባ ከተማ ዙሪያ የነበሩ ገበሬዎች ያለ በቂ የኑሮ ዋስትና መሬታቸው እየተነጠቀ ለዘመኑ ባለሃብቶች ታድሏል። ብዙዎቹ አዳዲስ የመኖሪያ ሥርራዎች የተገነቡት በነዚህ ደሃ ገበሬዎች ኪሳራ ነው። ይህ አይነቱ ጤና የጎደለው የመንግስት ልማት ፖሊሲ በአዲስ አበባ ብቻ ሳይሆን በበርካታ የአገሪቱ ከተሞች በብዙ ሺህ የሚቆጠሩ አርሷደሮችን አፈናቅሏል፤ የኑሮ ዋስትናም አሳጥቷል። በተለይም በአዲስ አበባ ዙሪያ የሚገኙ አርሷደሮች በዚህ ጥናት ላይ ያልተመሰረተ የመንግስት የከተማ ማስፋፋት ፖሊስ ግንባር ቀደም ተጎጂዎች ሆነዋል።

ይህ በዙሺዎችን የኑሮ ዋስትና እያሳጣ እና ጥቂቶችን እያደላደለ የመጣው የተንጋደደ የልማት ፖሊሲ አዲስ አበባን የስጋት ከተማም እንድትሆን አድርጓታል። መሬቴ ተነጠቀ ብሎ ያኮረፈና ከንፈሩን እየነከሰ ቀን የሚጠብቅ የህብረተሰብ ክፍል አለ። መንግስት በሰጠው መሬት ላይ ሰፍሮ፣ ቤት ሰርቶ እና አልምቶም በስጋት እንቅል አጥቶ የሚያድር ሕዝብ አለ። እነዚህን ሁሉት አካላት አንዱን ከድህነት ሌላውን ከስጋት የሚገላግል ዘላቂና አስተማማኝነት ያለው፤ ማህበራዊ ፍትህን ያረጋገጠ የመንግስት አፋጣኝ እርምጃ የግድ ይላል።

አዲስ አበባ የትርምስ ከተማም ሆናለች። የሰዉ እና የተሽከርካሪው ብዛት፣ የአዳዲስ ግንባታዎች እጅግ መበራከት፣ ከቁጥጥር ውጭ የወጣው የትራፊክ ፍሰት፣ የመንገዶች መጣበብ እና ሥርዓት አልበኝነት ከተማዋን ቅጥ አሳጥቷታል። ሌላው የከተማዋ እድገት ጤና የጎደለው መሆኑን ማሳያው ብዙዎቹ የልማት እና የግንባታ ሥራዎች በቂ ጥናት ያልተካሄደባቸው፣ የከተማዋን ዘላቂ ውበት እና ጠናማነት ያላገናዘቡ የዘፈቀደ ሥራዎች መሆናቸው ነው። ነዋሪዎቿ ወጣ ብለው ንጹ አየር ሊቀበሉበት እና ጥላ ሊያገኙ የሚችሉበት ሥፍራ ብዙም አይታይም። የከተማዋ ግራና ቀኝ መንገድ ሁሉ በብሎኬትና ድንጋይ ቁልል ህንጻዎችና አዳዲስ ግንባታዎች ተጨናንቀዋል። ልኮች ከቤታቸው ወጣ ብለው ሊጫወቱ የሚችሉባቸው ስፍራዎች የሉም። ዛፎች አይታዩም። አልፎ አልፎ የሚታዩ ዛፎችም ከየግንባታው ላይ በሚመጣ አቧራና የስሚንቶ ብናኝ ተውጠው ልምላሜን አያሳዩም። ባጭሩ አዲስ አበባ አመድ የወረሳት ከተማ ሆናለች። እርግጥ የእወሰኑ አካባቢዎች ለአይን የሚስቡ ህንጻዎች እና ግራ ቀኙ የጸዳ አካባቢ አለ። ነገር ግን የከተማዋን ሙሉ ገጽታ አያሳይም።

አማራጭ ከተሞች ለምን የሉንም?

ኢትዮጵያን የምታክል ሰፊ እና ከመቶ ሺ ሕዝብ በላይ የሚኖርባት አገር አማራጭ ከተሞች የሏትም። እነ ባህርዳር፣ መቀሌ፣ አዋሳ፣ ጅማ፣ ድሬዳዋ፣ ናዝሬት እና ሌሎችም የአገሪቱ ከተሞች አማራጭ ከተሞች የመሆን አቅም ገና አልፈጠሩም። የአገሪቱ ሃብት፣ እውቀት፣ የተማራ የሰው ኃይል፣ ከፍተኛ አቅም ያላቸው ተቋማት፣ የአለም አቀፉ ማህበረሰብ፣ የውጭ ድርጅቶች እና ቆንስላዎች ተሰባሰው የከተሙት አዲስ ላይ ነው። ከላይ እንደገለጽኩትም ትንሽ ቅሪት ያፈራ የየትኛውም ክልል ነዋሪ የሆነ ኢትዮጵያዊም የኑሮም ሆነ የኢኮኖሚ መሰረቱን የሚጥለው አዲስ አበባ ነው። ብዙዎች ከየክልሉ ሃብት ሊያፈሩ የመጡባት ሸገር ውስጥ ሁለት ጸጉር አብቅለው፣ የልጅ ልጅ ወልደው እና ሃብታቸውንም እዛው አከማችተው ዘመድ ጥየቃ ካልሆነ በቀር ወደ መጡበት የትውልድ ስፍራቸው አቅጣጫ ፊታቸውን እንኳን አዙረው አይተኙም።

ይህ አይነቱ የመንግስት እና የሕዝብ የከተማ አሰፋፈር አማራጭ እና ተፎካካሪ ከተሞች እንዳይፈጠሩ ምክንያት ሆኗል። በዚህም ሳቢያ ሁሉም ያለችውን ቋጥሮ ዛሬም የኑሮ ዋስትናውን ሊያረጋግጥ የሚተመው ወደ አዲስ አበባ ነው። ከተማዋም ተለጥጣ ልትፈነዳ አንድ ሃሙስ የቀራት መስላልች። ከሁሉም የአገሪቱ ክፍሎች የሰው ፍልሰት ወደ አንድ አቅጣጫ፤ ወደ አዲስ እንደሆነ በከተማዋ ጎዳናዎች የሚታየው የሕዝብ ብዛት እና ጉራማይሌ ቋንቋ በቂ ማሳያ ነው።

መንግስት ፖሊሲ ቀርጾ ሌሎች ቢያንስ ሶስት እና አራት ከተሞችን የማስፋፋት እና የማዘመን ሥራ ካልሰራ ወደፊት አዲስ አበባን ማስተዳደር እጅግ አስቸጋሪ ይሆናል። የአማራጭ ከተሞች መበራከት የሰዉን ፍልሰትም ሆነ የኢኮኖሚ ድልድሉን አገራዊ ቅርጽ እንዲይዝ ያደርገዋል።

ከብዙ በጥቂት አዲስ አበባን እንዲህ አግኝቻታለሁ። እናንተስ?

ቸር እንሰንብት!

1 COMMENT

  1. A proverb in afaan Oromoo teaches us: “A child who missed it’s mom only for an hour cried more loudly than that who lost it’s mother forever because of death”. Everything in Ethiopia is like that vice versa. 

    According to the current statistics of the Ethiopian Airlines more than 40 percent of it’s employees are from Amahara region  about 25 percent from Tigray and only about 6 percent are from Oromia. But still you complain about it more than the Oromo do. You better call it the Airlines of the Amhara people. But still they complain more loudly that the Oromo do.

    The racists are campaigning against the Oromo individuals and people in all fronts. They don’t want to see Chala or Gemachuu as leader in any institution. They think that the Oromo have no deserved to lead. They used to consider the Oromo individuals as their servants and Oromia as their private property. Still they are dreaming to see the Oromo in the sate of serfdom. This guy a comrade of the ugly Eskinder Nega. Let me tell you the naked realities: you will never dictate the Oromo people anymore. If you believe in equality try to promote it. Otherwise keep your filthy mouth shut. We are in the era of the Qeerroos.

    The campaign of Eskinder Nega and his comrades in all fronts is not new. It is just the continuation of their campaigns against the Oromo people in the last 140 years.  They have been attacking Tekle Uma since he swore in as the mayor of Finfinne because he is an Oromo. If someone from Gonder had took the position, we would have never heard such noises. But we need no permission from those mentally retarded like Eskinder to get back Finfinne as an integral part of Oromia. We will get it back by our struggles likewise we librated Eskinder from the bondage the TPLF. Thus, the Oromo people will not strife any more for the special interests. If you don’t want to see the Oromo daughters and sons waking proudly in Finfinne you can leave our city peacefully, otherwise your liberators will teach you soon unforgettable lessons. 

    The claim of  Eskinder Nega is similar to that of some racist white settlers of Southafrica who tried to claim their own state within Southafrica at the beginning of the 90th. Those individuals were growing up with the mentalities of apartheid and they cannot accept the Africans as an equal human being. Therefore, it was a shame for them to live with the Africans as an equal citizen. We have been entertaining such latent apartheid and segregation mentalists in Ethiopia since the Era of Menelik. For them the Oromo nation is subhuman and it’s cultural and social values are irrelevant.  But now the time of such individuals with antihuman mentalities is up. No more segregation and discrimination of the Oromo nation and it’s culture and laguage in it’s own homeland. The sleeping giant is awake. The dreams of persons like Eskinder are just a sign of desperation and hopelessness. No one can help them. 

    Besides that, Finfinne is not an island and cannot stand by itself. It depends in all aspects on Oromia. Mind you: Without Oromia no Finfinne! Without the whole Oromia including Finfinne there will be no Ethiopia. Thus, it is your choice to live with this great nation in peace or to face unnecessary confrontation. The noises here and there can not change the truth and natural rights of the Oromo nation. 

    Finally, let me make it clear:The demands of the Oromo people are the ownership of the city itself and the development of afaan Oromoo, Oromo culture and values in the city. Of course the basic human rights including all the social, cultural and economic rights of the residents of the Finfinne city will be respected at the individual and group levels fully. Beyond that the self rule of the city will be respected. But it should not contradict itself with the interests of the Oromo nation. The main problem is not about the rights of the residents in Finfinne but about Oromo phobia. Some educated, but backward minded individuals hate the Oromo values, culture and language everywhere and every day. But it is futile! No more business as usual!

    If you want to know the truth, we are all Oromo first and OLF in our hearts including the beloved leaders of that country at this crucial time!

    According to the anti-Oromo elements: first of all the Amahara and amharic speaking have full rights to do what they please in Finfinne, second the Africans and the rest of the world, but not Oromo. Besides that ever language can used in Finfinne, but not afaan Oromoo.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.